Ước tính, ngạt khói chiếm 50% – 80% nguyên nhân gây tử vong trong các vụ hỏa hoạn. Vậy khi thấy nạn nhân ngạt khói, bạn có biết cách sơ cứu? Hãy tìm hiểu cách sơ cứu người bị ngạt khói đám cháy hiệu quả qua bài viết dưới đây.

Dấu hiệu người bị ngạt khói cần sơ cứu ngay

Các dấu hiệu người bị ngạt khói cần sơ cứu ngay gồm có:

1. Ho

Các màng nhầy trong đường hô hấp tiết ra nhiều hơn khi bị kích thích. Tăng sản xuất chất nhầy và co thắt phế quản dẫn đến phản xạ ho. Chất nhầy có thể trong, xám hoặc đen tùy thuộc vào mức độ các hạt bị đốt cháy đọng lại ở khí quản và phổi nạn nhân. (1)

2. Thở hụt hơi

Do tổn thương trực tiếp đến đường hô hấp làm giảm cung cấp oxy cho máu.

Mặt khác, bản thân máu cũng giảm khả năng vận chuyển oxy do hóa chất trong khói hoặc tế bào cơ thể không thể sử dụng oxy. Dẫn đến nạn nhân cố gắng thở nhanh để bù trừ cho tình trạng thiếu oxy này.

3. Khàn tiếng

Tổn thương do nhiệt và các hóa chất có trong khói gây co thắt dây thanh quản, viêm và phù nề đường hô hấp trên dẫn đến nói khàn, nói khó.

4. Thay đổi màu da

Da có thể tái nhợt, hơi xanh hoặc đỏ do thiếu oxy, ngộ độc CO và bị bỏng khi tiếp xúc với lửa trong đám cháy.

5. Tổn thương mắt

Mắt có thể bị đỏ, khó chịu do khói và nguy cơ bỏng giác mạc.

6. Bồ hóng (mảng bụi đen)

Bồ hóng trong lỗ mũi hoặc cổ họng cho biết mức độ hít phải khói.

7. Đau đầu, rối loạn ý thức

Trong tất cả các vụ hỏa hoạn, mọi người đều phơi nhiễm với lượng khí CO, CN khác nhau.

Nồng độ oxy thấp và hít khí độc có thể gây các triệu chứng khác nhau từ tim đập nhanh, thở nhanh, khó thở, buồn ngủ, buồn nôn và đau đầu ở nồng độ thấp đến rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp, co giật và hôn mê ở nồng độ cao.

Hướng dẫn sơ cứu người bị ngạt khói

Nếu gặp người bị ngạt khói cần sơ cứu theo các bước sơ cứu người bị ngạt khói dưới đây:

1. Nhanh chóng đưa nạn nhân ra khỏi đám cháy đến nơi an toàn, rộng rãi và thoáng mát.
2. Gọi xe cấp cứu để được hỗ trợ y tế khẩn cấp.
3. Để nạn nhân ngồi xuống hoặc nằm nghiêng nếu tỉnh táo, sau đó nới lỏng quần áo và hỏi các triệu chứng họ đang gặp phải.
4. Nếu nạn nhân thở yếu, ngừng thở hãy thực hiện hô hấp nhân tạo và nới lỏng quần áo, trong khi chờ cấp cứu đến.

Lưu ý khi sơ cứu bị ngạt khói

Khi sơ cứu người bị ngạt khói cần lưu ý:

• Nếu nạn nhân có dị vật, đàm nhớt trong mũi miệng cần lấy ra để thông thoáng đường thở.
• Trường hợp nạn nhân bị bỏng, cần dội nước sạch nhẹ nhàng lên vùng bỏng để xoa dịu cơn đau, giúp nhiệt độ cơ thể thoát ra ngoài nhanh chóng. Tùy mức độ bỏng, thời gian dội có thể từ 10 – 20 phút hoặc lâu hơn, cho đến khi nạn nhân cảm thấy bớt bỏng rát.
• Tuyệt đối không được dùng đá lạnh hoặc nước quá lạnh để xối, chườm lên người nạn nhân. Do cơ thể nạn nhân đang bị bỏng nóng, da chưa điều tiết về lại nhiệt độ bình thường mà dội ngay đá lạnh sẽ gây bỏng lần 2 dẫn đến bỏng lạnh.

Chẩn đoán ngạt khói

Để chẩn đoán ngạt khói, bác sĩ sẽ thực hiện các cách sau đây:

1. Đánh giá lâm sàng

Khi đưa đến bệnh viện bác sĩ sẽ hỏi nạn nhân (nếu còn tỉnh) hoặc người đi cùng về các thông tin như: nguồn khói hít vào, tiếp xúc trong bao lâu, cách sơ cứu nạn nhân,… (2)

Bảng 1. Triệu chứng tổn thương do ngạt khói

Cách điều trị ngạt khói

Mức độ tổn thương do ngạt khói rất đa dạng; từ tổn thương nhẹ ở nhân viên cứu hỏa sức khỏe tốt không bị bỏng da nhưng ho ra bồ hóng, đến đe dọa tính mạng ở trẻ nhỏ bị bỏng sâu, rộng, bất tỉnh do thiếu oxy và phơi nhiễm CO. Tuy nhiên, mỗi trường hợp tổn thương do hít khói có thể bao gồm: tổn thương nhiệt đường thở trên, tổn thương hóa chất đường thở dưới, ngộ độc toàn thân, các mảnh vụn nội phế quản, phản ứng viêm và nhiễm trùng thứ phát. Từ đó, có 2 cách điều trị ngạt khói: tiêu chuẩn điều trị hiện hành và các tùy chọn khác.

Một số phương pháp để điều trị ngạt khói như:

1. Oxy

Hỗ trợ oxy cho bệnh nhân ngạt khói là phương pháp điều trị chính. Oxy được cung cấp bằng ống thông mũi, mặt nạ,…

Nếu bệnh nhân có dấu hiệu và triệu chứng phù nề đường hô hấp trên (bỏng sâu ở mặt hoặc cổ, khò khè, khàn giọng), suy hô hấp hoặc trạng thái tinh thần thay đổi, sẽ được đặt nội khí quản để giữ cho đường thở được thông thoáng, để hỗ trợ thở, hút chất nhầy và giữ cho người bệnh không bị sặc do dịch tiết.

2. Nội soi phế quản

Phương pháp này, thường soi phế quản ống mềm để vệ sinh đường thở, loại bỏ các hạt dị vật, chất nhờn gây tắc nghẽn phế quản và các chất tiết viêm hình thành do hoại tử tế bào.

3. Oxy hóa cao áp (HBO)

Nếu bệnh nhân bị ngộ độc khí carbon monoxide (CO), có thể xem xét cung cấp oxy cao áp. Phương pháp điều trị này, người bệnh được cung cấp oxy trong buồng nén cao áp, tốt nhất là trong vòng 6 giờ đầu.

Sau khi xuất viện, người bệnh cần chú ý các điều sau:

• Nghỉ ngơi cho đến khi tình trạng ổn định mới bắt đầu lại công việc.
• Ngủ ở tư thế nằm nghiêng hoặc kê cao đầu giúp thở dễ dàng hơn.
• Không hút thuốc lá.
• Không ở môi trường quá lạnh, nóng, ẩm hoặc khô.
• Thực hiện các bài tập thở theo bác sĩ hướng dẫn.
• Uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ và tái khám đúng hẹn.

Phòng ngừa hít phải khí độc

Để phòng ngừa hít phải khí độc khi xảy ra cháy, cần thực hiện các điều sau đây:

• Khi có cháy không được hoảng loạn mà cần gọi ngay cho lực lượng phòng cháy chữa cháy 114. Sau đó, nạn nhân chạy ra ngoài ban công hoặc sân thượng tìm người giúp đỡ.
• Khói nhẹ hơn không khí nên sẽ bay lên trên. Do đó, hãy hạ người xuống sàn, khuỵu hai tay và đầu gối để di chuyển. Vì phía dưới sàn sẽ có đủ lượng oxy để thở và tránh ngạt khói.

• Lấy một mảnh vải, làm ẩm và để gần mũi, miệng. Nước sẽ lọc khí độc, ngăn hít khí độc.
• Trong trường hợp bị kẹt trong phòng, hãy đóng các cửa lại để ngăn khói bay vào. Bịt các kẽ hở xung quanh khung cửa và quạt thông gió bằng vải ướt hoặc băng dính.
• Nếu quần áo bị bắt lửa, hãy nằm và lăn người cho đến khi lửa được dập.
• Ngoài ra, cần xác định nguồn khói và hướng gió để chọn nơi lánh nạn hợp lý, giảm nguy cơ ngạt khói.

Phòng ngừa hỏa hoạn

Để giảm thiểu, tối đa nguy cơ ngạt khói cần ngăn khả năng hỏa hoạn theo cách sau:

• Lắp đặt thiết bị phát hiện khói trong mỗi phòng ngủ, bên ngoài mỗi khu vực ngủ và ở mọi tầng trong nhà.
• Không nổ xe máy, ô tô, chạy máy phát điện, động cơ diesel ở không gian kín như tầng hầm, gara, phòng đóng kín cửa.
• Không đặt máy phát điện trong nhà ở.
• Nhà ở, tòa chung cư phải thiết kế hệ thống thông gió, đảm bảo không khí lưu thông tốt.

• Lắp đặt máy dò khí carbon monoxide (CO) bên ngoài khu vực ngủ ở mỗi tầng trong nhà. Kiểm tra máy dò khói và khí carbon monoxide mỗi tháng và thay pin định kỳ.
• Lập kế hoạch thoát hiểm trong trường hợp hỏa hoạn và thực hành kế hoạch đó với gia đình bạn và những người khác sống trong nhà bạn.
• Không vứt thuốc lá đang cháy, hoặc bật nến, máy sưởi không có người trông coi.
• Khi nấu ăn cần giám sát, trảnh bỏ ra ngoài để phòng ngừa cháy nổ.

• Cháy có thể xảy ra bất ngờ, nhưng kiến thức thì có thể chuẩn bị trước. Khi hiểu đúng và làm đúng cách sơ cứu người bị ngạt khói, bạn không chỉ giảm rủi ro cho nạn nhân mà còn có thể giữ lại một mạng người trong những phút quyết định. Đừng chờ đến khi sự cố xảy ra mới tìm cách xử lý. Hãy ghi nhớ, chia sẻ và thực hành kiến thức này, vì trong một tình huống nào đó, chính bạn có thể là người duy nhất kịp thời cứu người.