Nguy Cơ Cháy Nổ Từ Nhà Ở Kết Hợp Kinh Doanh: Hồi Chuông Cảnh Báo Và Giải Pháp Cấp Thiết

Nhà ở kết hợp kinh doanh (nhà ống diện tích nhỏ, vừa làm kho chứa hàng vừa là nơi sinh hoạt) đang trở thành "bẫy hỏa hoạn" cực kỳ nguy hiểm tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM. Hàng loạt vụ cháy thương tâm xảy ra gần đây là minh chứng cho thấy sự chủ quan trong công tác phòng cháy chữa cháy (PCCC) có thể phải đánh đổi bằng cả mạng sống.

1. Thực trạng nhức nhối: Khi "nhà ở" biến thành "chiếc lồng kín"

Mô hình tận dụng nhà ở riêng lẻ (đặc biệt là dạng nhà ống) để làm cửa hàng, kho chứa vật tư diễn ra rất phổ biến tại các khu phố cũ, phố cổ hay các ngõ hẻm sâu. Tuy nhiên, việc tự ý cải tạo công năng nhưng lại bỏ qua các tiêu chuẩn an toàn đã tự tạo ra những rủi ro cháy nổ khôn lường.

Lối thoát nạn độc đạo bị phong tỏa: Phần lớn các ngôi nhà này chỉ có một lối thoát duy nhất qua cửa chính ở tầng trệt. Khi hỏa hoạn phát sinh tại khu vực để xe máy hoặc nơi trưng bày hàng hóa, lối thoát này ngay lập tức bị lửa và khói độc bao vây.

Hàng hóa bít kín lối đi: Điển hình như vụ hỏa hoạn tại số 207 phố Định Công Hạ (Hoàng Mai, Hà Nội), ngôi nhà 6 tầng 1 tum vừa là nơi ở vừa kinh doanh vật tư điện nước. Tầng 1 chất đầy hàng hóa, các tầng trên làm kho chứa khiến cầu thang bộ - đường thoát hiểm duy nhất - trở nên cực kỳ chật hẹp.

Hệ thống điện quá tải: Khi chuyển đổi sang mục đích kinh doanh, nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến. Hệ thống dây dẫn cũ không đáp ứng được công suất, dễ dẫn đến chập mạch. Theo thống kê tại Hà Nội, có thời điểm tới 90% số vụ hỏa hoạn bắt nguồn từ điện.

"Chuồng cọp" kiên cố chặn đường sinh tồn: Nhiều gia đình tự ý lắp đặt lồng sắt, lưới sắt gia cố ban công, cửa sổ để chống trộm. Đến khi xảy ra sự cố, những vị trí vốn có thể là lối thoát hiểm thứ hai lại biến thành chiếc lồng giam lỏng nạn nhân, gây khó khăn lớn cho lực lượng Cảnh sát PCCC&CNCH.

Hậu quả đau lòng từ thực tế: Vụ cháy tại nhà ở kết hợp kinh doanh Định Công Hạ làm 4 người tử vong; hay trước đó là vụ hỏa hoạn tại Cư xá Độc Lập (quận Tân Phú, TP.HCM) khiến 8 người tử vong và vụ cháy quán ăn trên đường Trần Hưng Đạo (Quận 1, TP.HCM) làm 4 người chết. Phần lớn các nạn nhân tử vong đều do ngạt khói độc trước khi bị lửa tác động, xuất phát từ việc phát hiện cháy quá muộn.

2. Quy định pháp lý về quản lý PCCC đối với nhà ở kết hợp kinh doanh

Để siết chặt quản lý, Chính phủ và các cơ quan chức năng đã ban hành các chế tài và quy định rõ ràng về trách nhiệm bảo đảm an toàn PCCC:

Phân cấp quản lý theo diện tích (Nghị định số 50/2024/NĐ-CP): * Các cơ sở nhà để ở kết hợp sản xuất, kinh doanh hàng hóa dễ cháy nổ có diện tích sàn dành cho kinh doanh dưới 300 m² sẽ do UBND cấp xã/phường quản lý.

Diện tích sàn phục vụ kinh doanh từ 300 m² trở lên sẽ thuộc thẩm quyền quản lý trực tiếp của cơ quan Công an.

Trách nhiệm pháp lý nặng nề: Trách nhiệm PCCC của chủ hộ đã được quy định cụ thể trong Luật Phòng cháy chữa cháy và các nghị định liên quan (như Nghị định số 105/2025/NĐ-CP). Việc cố tình vi phạm, không trang bị lối thoát nạn hoặc phương tiện chữa cháy có thể bị xử phạt hành chính. Nếu để xảy ra hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản, chủ cơ sở sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

3. Giải pháp cấp thiết bảo vệ tính mạng và tài sản

Trước những khuyến cáo từ Hiệp hội PCCC&CNCH Việt Nam và Công an các địa phương, các chủ hộ kinh doanh cần thực hiện ngay các biện pháp kỹ thuật và kỹ năng sau:

Thay đổi thiết kế và bố trí không gian an toàn

Tạo lối thoát nạn thứ hai: Tuyệt đối không b bịt kín ban công, lô gia. Nếu lắp "chuồng cọp", bắt buộc phải thiết kế cửa mở có khóa và để chìa khóa ở nơi dễ lấy, tất cả thành viên trong nhà đều biết. Cửa lên sân thượng, mái nhà phải luôn sẵn sàng mở để thoát sang nhà liền kề khi có sự cố.

Tách biệt khu vực kinh doanh và khu vực ở: Hàng hóa, chất dễ cháy nổ phải được sắp xếp ngăn nắp, cách xa nguồn quyền, nguồn nhiệt ít nhất 0,5 mét và không được chắn lối đi, hành lang, cầu thang.

Ngăn cháy, ngăn khói: Nên có giải pháp tường ngăn hoặc cửa chống cháy giữa khu vực có nguy cơ cao (tầng trệt để xe, kho hàng) với trục cầu thang bộ dẫn lên các tầng sinh hoạt phía trên.

Trang bị đầy đủ thiết bị phòng ngừa và cứu nạn

Lắp đặt ngay hệ thống báo cháy sớm (đầu báo khói, báo nhiệt tự động) để phát hiện hỏa hoạn ngay từ những phút đầu tiên.

Trang bị bình chữa cháy xách tay (bố trí ở nơi dễ thấy, dễ lấy), mặt nạ phòng độc khói, thang dây hoặc dây hạ chậm tại các tầng lầu.

Chuẩn bị sẵn các dụng cụ phá dỡ sơ cấp trong nhà như búa, rìu, xà bén để chủ động mở lối thoát trong tình huống khẩn cấp.

Nâng cao kỹ năng quản lý nguồn điện, nguồn nhiệt

Tính toán lại công suất tiêu thụ để nâng cấp hệ thống dây dẫn điện, aptomat chống quá tải, chống rò rỉ điện. Khóa ga, tắt các thiết bị điện không cần thiết trước khi đi ngủ hoặc khi ra khỏi nhà.

Tổ chức thực hành, phổ biến sơ đồ thoát hiểm và quy trình báo cháy qua đầu số 114 cho toàn bộ thành viên trong gia đình cũng như người làm việc tại cơ sở.

Kết luận

Phòng cháy chữa cháy không phải là việc của riêng lực lượng chức năng, mà bắt đầu từ chính ý thức tự bảo vệ của mỗi người dân. Việc chủ động đầu tư thiết bị PCCC, mở lối thoát hiểm thứ hai và sắp xếp hàng hóa khoa học không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà chính là tấm lá chắn bảo vệ an toàn cao nhất cho tính mạng của bản thân và gia đình. Hãy hành động ngay trước khi quá muộn!